Tegenstromen 8

Description

Docenten: dr. Renate Schepen en dr. Michel Dijkstra

Wat is de verhouding tussen ratio en gevoel? Kun je zeggen dat de een superieur is ten opzichte van de ander? En moeten we kiezen tussen een rationele of een romantische levenshouding? De filosofen María Zambrano en Zhuang Zi wijzen een dergelijke keuze af, want zij nemen juist de eenheid van denken en voelen als vertrekpunt. Hoewel zij uit totaal verschillende cultuurgebieden en historische perioden afkomstig zijn (Spanje ten tijde van de Franco-dictatuur c.q. het antieke China) bevat hun levensfilosofie opvallende parallellen.

Zambrano (1904-1991) wijst erop dat de rede in het westerse denken maar al te vaak wordt verabsoluteerd. Gevaar van deze levenshouding is dat er geen ruimte meer is voor concrete en mystieke ervaringen als kennisbron en, nog gevaarlijker, dat het rationele denken de wereld in zijn greep wil houden. Naast ‘het licht van de rede’ heeft de mens volgens Zambrano echter ook de mogelijkheid om ‘afgrondelijk diep te voelen’. Wie erin slaagt om ‘te denken met het hart’ doorbreekt de hoogmoed van de rede. Zo iemand plaatst zich niet buiten de wereld, maar gaat een intieme relatie aan met alles dat er is.

Voor de taoïstische meester Zhuang Zi (traditioneel 400 v.Chr.) is filosoferen volgens een tweedeling tussen denken en voelen simpelweg onmogelijk. Hij gaat namelijk uit van het antiek Chinese concept xin of hart-geest: het proces waarin denken voelen wordt en vice versa. Deze holistische visie neemt echter niet weg dat sommigen voor een instrumentalistische denkwijze kiezen. Bijvoorbeeld Zhuang Zi’s boezemvriend annex antagonist, de logicus Hui Zi. In een reeks even spitsvondige als humoristische dialogen houdt de taoïst zijn vriend een spiegel voor: wie zich laat leiden door een eenzijdig instrumentalistische denkwijze schaadt niet alleen de dingen om zich heen, maar ook zichzelf.

Tijdens een afsluitende discussie over Zambrano en Zhuang Zi worden parallellen, overeenkomsten en verschillen in hun gevoelige denken in kaar gebracht. Tevens wordt u uitgedaagd om, misschien wel in het voetspoor van de twee denkers, een eigen standpunt te ontwerpen over de verhouding tussen rede en gevoel.

Renate Schepen

Renate Schepen is intercultureel filosoof met een specialisatie in Afrikaanse filosofie.
Zij studeerde wijsbegeerte aan de VU in Amsterdam, aan de University of Ghana in Legon en aan de Universidad de La Repûblica in Montevideo en is promovenda aan de Universiteit van Humanistiek in Utrecht. Voor haar onderzoek was zij in verschillende Afrikaanse landen.
Zij is co-auteur met Heinz Kimmerle van ‘Filosofie van het Verstaan. Een dialoog’ (2014, Garant uitgevers) en co-redacteur met Henk Oosterling van ‘Doordenken Doorwerken, intercultureel en ecosociaal denken en doen’ (2016, Garant).
In haar werk als filosoof creëert zij een platform voor verschillende denkwijzen, mensen en disciplines, met in het bijzonder aandacht voor stemmen van buiten het dominante discours. Zie ook: www.doordacht.net

Co Authors :

Michel Dijkstra

Michel Dijkstra is onafhankelijk geleerde op het gebied van oosterse filosofie en westerse mystiek. Hij promoveerde op een vergelijking tussen Meister Eckhart en zenmeester Dōgen. Artikelen van zijn hand verschijnen regelmatig in Filosofie Magazine en Filosofie – Tijdschrift.

 

Recente publicaties:

In alle dingen heb ik rust gezocht: de weg naar eenheid van Meister Eckhart en zenmeester Dōgen (publieksversie proefschrift). Vantilt, 2019, eerste druk. Tweede druk Boom Uitgevers, 2020.

Wuwei ubuntu buen vivir: levenskunsten uit de hele wereld, met Simone Bassie. ISVW Uitgevers, 2020.

De essentie van Dōgen. ISVW Uitgevers, 2020.

Intimiteit en onthechting: levenskunst tussen oost en west. Boom Uitgevers, 2021.

Hōjōki: Mijn leven als kluizenaar – schrijven tussen schoonheid en ascese, met Jos Vos (vert.). Stuivenberg, 2022.

Spiegel van hemel en aarde: de hart-geest in de Chinese en Japanse filosofie. Amsterdam, Atheneum, 2025.

 

Website

https://micheldijkstra.info/

You do not have any posts.