Tegenstromen 1
Oorlog en vrede
- Docent(en): Joris Van Bladel, Guy Vanheeswijck
- Jaar: themajaar
- Datum: 20 september 2025
Description
voormiddag, docent Guy Vanheeswijck
Altijd oorlog of nooit meer oorlog?
Is het huidige oorlogsdiscours de enige taal om de Europese (en Amerikaanse) veiligheid te vrijwaren? Is oorlog onvermijdelijk of blijft wereldvrede mogelijk? Reeds in de Oudheid stond diezelfde vraag centraal. De historicus Thucydides beantwoordde ze diametraal tegengesteld aan Socrates en Plato. Hoe we vandaag die vraag beantwoorden hangt af van het antwoord op twee andere vragen: wat is de morele identiteit van het huidige Europa (en Amerika)? En hoe moeten we opnieuw leren zorg dragen voor de ziel van Europa?
—–
namiddag, docent Joris Van Bladel
De uitgestelde daad: Over kennis, oorlog en het onvermogen tot tijdig handelen
Wanneer geweld opnieuw de taal van de geopolitiek wordt, en de nood tot handelen onmiskenbaar is, rijst een ongemakkelijke vraag:
Waarom blijven we aarzelen, zelfs wanneer we wéten wat er op het spel staat?
In deze lezing vertrekken we vanuit het actuele voorbeeld van Rusland op oorlogspad om grotere filosofische vragen te stellen over kennis en handelen. Maar het probleem reikt verder dan oorlog alleen. Ook in andere domeinen — klimaatverandering, de pensioenproblematiek, demografie — botsen we op dezelfde tragiek: de mens handelt vaak pas wanneer het te laat is, niet wanneer de kennis nog tijdig en bruikbaar is.
Waarom is de kloof tussen weten en doen zo hardnekkig? En wat zegt dit over onze politieke structuren, onze morele veerkracht en ons vermogen tot verandering?
Aan de hand van ideeën van onder meer Hannah Arendt, Kierkegaard, Hegel, Heraclitus en Simone Weil, verkennen we de paradox als denkinstrument: een manier om de weerbarstige, onlogische realiteit van politiek, oorlog en maatschappelijke inertie beter te begrijpen. We verbinden dit met Arendts vita activa en onderzoeken het concept van de ‘adaptatieoorlog’ , waarin niet kennis, maar het vermogen tot aanpassing het verschil maakt tussen overwinning en ondergang.
Deze lezing is geen abstracte theorievorming, maar een praktijkgerichte, politieke reflectie in de geest van Arendt: denken in de wereld, niet erboven.
Guy Vanheeswijck is doctor in de wijsbegeerte en licentiaat Germaanse filologie. Hij is nu emeritus hoogleraar aan de UA en aan de KU Leuven en ex-voorzitter van het Centrum Pieter Gillis, waar onze school mee samenwerkt.
Daarnaast is hij ook ondervoorzitter van deze school, redacteur van Streven en columnist bij Tertio.
Recentste publicaties (in boekvorm):
Voorbij het onbehagen. Ressentiment en christendom. Davidsfonds, Leuven, 2002, 184 blz.
Tolerantie en actief pluralisme. De afgewezen erfenis van Erasmus, Morus en Gillis, Klement/Pelckmans, 2008
De draad van Penelope, Polis, 2016
Religie onder kritiek. De plaats van religie in de seculiere samenleving. Pol Cortois en Guy Vanheeswijck. Acco, 2018
Onbeminde gelovigen. Waarom we religieus blijven. Polis ,2019
Tegendraadse beschouwingen. Op zoek naar houvast in een verandering van tijdperk. Pelckmans, 2022.
Bij het emeritaat van Guy Vanheeswijck verscheen een liber amicorum onder de titel Filosofie als roeping (Pelckmans, 2022) onder de redactie van Marlies De Munck, Herbert De Vriese, Jasper Van de Vijver en Geert Van Eekert.
Co Authors :
Dr. Joris Van Bladel is Associate Fellow bij het Egmont Instituut voor Internationale Betrekkingen, een denktank verbonden aan het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken en Defensie. Als onderzoeker en auteur is hij gespecialiseerd in de Russische militaire cultuur en het strategisch denken van het Kremlin.
Hij was eerder onder meer Associate Fellow bij het Austrian Institute for European and Security Policy (AIES), academisch raadgever voor het Bureau voor Veiligheidsbeleid van het Oostenrijkse Ministerie van Defensie, en gastonderzoeker aan instellingen zoals het Stiftung Wissenschaft und Politik (Berlijn), de Universiteit van Amsterdam, Uppsala Universiteit en de Universiteit van Toronto.
Daarnaast was hij als officier en docent militaire sociologie actief binnen het Belgische Ministerie van Defensie.
Zijn onderzoek richt zich al meer dan dertig jaar op de ‘Russische grammatica van oorlog’: de culturele, mentale en doctrinaire fundamenten die het Russische militaire optreden in verleden en heden bepalen. Recent breidt hij deze analyse uit met empirisch materiaal over het gedrag van Russische troepen in de Donbas — wat hij benoemt als de ‘woordenschat van de oorlog’. Op die manier ontstaat een scherpzinnig beeld van de civiel-militaire verhoudingen binnen Rusland.
Dr. Van Bladel studeerde aan de Koninklijke Militaire School, de Universiteit Gent en de Rijksuniversiteit Groningen.
Selectie van publicaties:
Land van het Grote Sterven. Hoe Rusland de westerse logica tart, Amsterdam: Prometheus, 2025.
Lijden is overwinnen – Hoe de Russische militaire cultuur ons strategisch denken uitdaagt, E-Note nr. 73, Koninklijk Hoger Instituut voor Defensie, 28 mei 2025.
Les Russes à l’épreuve de la guerre: anatomie d’une société sous pression, Futuribles, juli 2025 (in publicatie).
(foto Keke-Keukelaar)
