Kennis of wijsheid 1
€30.00 – €40.00
Inleidende lezing – kennis of wijsheid in West en Oost
- Jaar: themajaar
- Datum: 19 september 2026
Description
In de folder van SCFA kan je onder de hoofding ‘meditatie’ het volgende lezen: “In het Oosten zijn filosofie en meditatie onafscheidelijk verbonden. Het is traditie geworden om tijdens de middagpauze aan belangstellenden de mogelijkheid te bieden om ook met deze praktijk kennis te maken.”
Onvermijdelijk duikt de vraag op: geldt dat dan niet voor het Westen? Is er in de Westerse filosofie geen plaats voor meditatie? Wat verstaat men dan in het Westen onder filosofie? Wordt zij, in tegenstelling tot in het Oosten, opgevat als een louter wetenschappelijke discipline? Of is men vergeten dat ook de Westerse filosofie oorspronkelijk als een oefening in meditatie is ontstaan?
Kennis, waarheid, en de aanspraak op universaliteit
Het idee dat de kenner losstaat van het gekende is de kern van het objectiviteitsbeginsel. De fundamentele overtuiging dat er een permanente, ahistorische matrix of kader bestaat waarop de kenner zich kan beroepen om te bepalen wat de aard van rationaliteit, kennis, waarheid of werkelijkheid is, of zelfs van wat goed of juist is, verleent objectiviteit een aura van ‘universaliteit’. Voor relativisten, daarentegen, zijn alle concepten (filosofische en andere) relatief. Voor relativisten is het idee dat men afstand kan nemen van het te kennen object om dit object op een objectieve manier te kunnen kennen – het zogenaamde ‘archimedisch punt’ of ‘godsperspectief’ – dan ook een illusie. In zijn extreme vorm bestaat er voor de relativist niet zoiets als ‘de norm’ die werkelijk universeel zou zijn en niet onderhevig zou zijn aan veranderingen in tijd en plaats, zelfs niet binnen één culturele context.
In de hedendaagse periode, waarin de wereld fundamentele veranderingen ondergaat die onder meer worden gekenmerkt door een groeiend belang van ‘het niet-Westen’ en een daarmee gepaard gaande verschuiving van het evenwicht op geopolitiek en geo-economisch gebied, heeft het debat tussen positivisten en relativisten hernieuwde aandacht gekregen. De versterkte positie van ‘het niet-Westen’ op het wereldtoneel heeft ‘het niet-Westen’ immers ook een belangrijkere stem gegeven in de discussie over een veronderstelde positivistische ‘universele geschiedenis’. Als logisch gevolg hiervan zijn ook de begrippen ‘kennis’, waarheid’, ‘goedheid’ en ‘rechtvaardigheid’ steeds meer het onderwerp van interculturele discussie.
In deze lezing wordt ingegaan op deze interculturele discussie over ‘kennis’, ‘waarheid’, en de aanspraak op ‘universaliteit’.
Guido Vanheeswijck is doctor in de wijsbegeerte en licentiaat Germaanse filologie. Hij is nu emeritus hoogleraar aan de UA en aan de KU Leuven en ex-voorzitter van het Centrum Pieter Gillis, waar onze school mee samenwerkt.
Daarnaast is hij ook ondervoorzitter van deze school, redacteur van Streven en columnist bij Tertio.
Recentste publicaties (in boekvorm):
Voorbij het onbehagen. Ressentiment en christendom. Davidsfonds, Leuven, 2002, 184 blz.
Tolerantie en actief pluralisme. De afgewezen erfenis van Erasmus, Morus en Gillis, Klement/Pelckmans, 2008
De draad van Penelope, Polis, 2016
Religie onder kritiek. De plaats van religie in de seculiere samenleving. Pol Cortois en Guy Vanheeswijck. Acco, 2018
Onbeminde gelovigen. Waarom we religieus blijven. Polis ,2019
Tegendraadse beschouwingen. Op zoek naar houvast in een verandering van tijdperk. Pelckmans, 2022.
Bij het emeritaat van Guy Vanheeswijck verscheen een liber amicorum onder de titel Filosofie als roeping (Pelckmans, 2022) onder de redactie van Marlies De Munck, Herbert De Vriese, Jasper Van de Vijver en Geert Van Eekert.
Co Authors :
Bart Dessein (PhD Universiteit Gent 1994) is gewoon hoogleraar in het Departement Talen en Culturen (afdeling China) van de Universiteit Gent. Hij is er voorzitter van de onderzoeksgroep ‘East Asian Culture in Perspective: Identity, Historical Consciousness, Modernity’. Daarnaast is hij ook Honorary Professor aan Liaoning University, Volksrepubliek China en Gastprofessor aan Shanghai University, Volksrepubliek China. Tevens is hij bestuurslid van het Belgisch Instituut voor Hogere Chinese Studiën. Hij is voormalig vice-voorzitter van de ‘European Association for Chinese Philosophy’, en van 2016 tot 2022 was hij voorzitter van de ‘European Association for Chinese Studies’. Vanaf 1 september 2024 tot 31 augustus 2027 is hij aan de Universiteit Gent ‘Francqui Onderzoekshoogleraar’. Vanaf januari 2025 is hij Directeur van de Koninklijke Academie voor Overzeese Wetenschappen.
Bart Dessein heeft voornamelijk gepubliceerd over de vroege boeddhistische filosofie en de invloed van de klassieke Chinese filosofie op actueel China.
Hij is ook ondervoorzitter van deze School.
Recente publicaties:
– Bart Dessein (2023). “Kātyāyanīputra and the Large Commentary (Mahāvibhāṣā). The Development of Abhidharma Literature and of a Sarvāstivāda Self-identity”, in The Routledge Handbook of Indian Buddhist Philosophy. Edited by William Edelglass, Pierre-Julien Harter and Sara McClintock. London and New York: Routledge, pp.172-187.
– Bart Dessein (2022). “Stairs of Stones and Clouds: Dragons, Immortals, and Monks on Mount Lu”, in Thomas Jülch (ed.), Buddhism and Daoism on the Holy Mountains of China, 21-68. Mélanges chinois et bouddhique. Leuven: Peeters.
– Bart Dessein (2022). “Heelheid en Veelheid”, in Marlies de Munck, Herbert De Vriese, Jasper van de Vijver & Geert Van Eekert (eds.), Filosofie als Roeping. Kalmthout: Pelckmans, pp.221-228.
– Bart Dessein (2022). “Temps absolu, temps relatif, et ‘bouddhisme humaniste’, in Mahinda Deegalle (ed.), Dharmayātrā. A Felicitation Volume in Honour of Venerable Tampalawela Dhammaratana. Paris: Nuvis, pp.151-161
– Bart Dessein (2022). “The Chinese translation of Indian Buddhist Verses: Dharmatrāta’s Saṃyuktābhidharmahṛdaya, Za apitan xin lun”, in Jin Siyan and Nicolas de Ribas (eds.), Transferts culturels: Concept et Art. Paris: You Feng, pp.13-22.
